Cześć,
Dawno nie było tutaj żadnego artykułu. Po
prostu...mało czasu, dużo pracy. Postaram się to zmienić i raz na dziesięć dni
opublikować jakiś ciekawy tekst o sporcie...o ćwiczeniach, treningach, blaskach
i cieniach. Następny wpis będzie kontynuacją dzisiejszego. A teraz zapraszam do
lektury...
Panie i Panowie, przed Wami...
WYTRZYMAŁOŚĆ„Pięta Achillesa”
wielu atletów.
Dlaczego wytrzymałość określam mianem
„Pięty Achillesa” ? Niby napisano o niej dużo a generalnie jest mało. Nie
znajdziecie wielu dokładnych i kompleksowych informacji na jej temat. Chociaż
co ja się czepiam...w tym artykule również nie będzie wszystkiego od „a” do
„z”.
Co to jest wytrzymałość ? Czym ją
mierzymy ? Czy jest nam potrzebna ? Na
którym z jej rodzajów się skupić, i który rozwijać ? Wiele
osób o tym mówi, wiele osób o to pyta.
Schematy treningowe dedykowane wytrzymałości
nie są zbyt czytelne (temat ten poniekąd leży on odłogiem). Informacji o
przyroście masy mięśniowej jest pod sam sufit, o odchudzaniu jeszcze więcej a
już o wytrzymałości niekoniecznie.
No to w drogę...
Na początku trzeba zdefiniować czym jest
wytrzymałość, a czym jest wydolność. Często te pojęcia są mylone...
Wytrzymałość - zdolność do
prowadzenia wysiłku fizycznego z określoną intensywnością, ale bez
znacznego obniżenia jego skuteczności, jednak z równoczesnym utrzymaniem
zwiększonej odporności na zmęczenie. Wytrzymałość przede wszystkim
zależy od wydolności organizmu – stanowi ona niejako jej biologiczną
podstawę. Z kolei za wydolność organizmu odpowiada prawidłowe
funkcjonowanie układu krążenia oraz układu oddechowego.
Wydolność fizyczna - to zdolność do
długotrwałych wysiłków wykonywanych z zaangażowaniem dużych grup
mięśniowych. W znacznym stopniu zależy od sprawności fizjologicznej układu
oddechowego, krążenia, mięśniowego, nerwowego oraz sprawności procesów
enzymatycznych. Do wydolności fizycznej zalicza się również szybki powrót
do stanu wyjściowego po zakończeniu wysiłku.
I tyle z definicji. O wydolności w dalszej
części już nie będzie...
Gdyby brać pod uwagę bardzo modny obecnie
fitness oraz scharakteryzować przedstawiciela uprawiającego tą formę aktywności
fizycznej to powinien on dysponować pięcioma (jak dla mnie niezbędnymi) ważnymi
cechami (określonymi komponentami), a mianowicie:
- GIBKOŚĆ (flexibility)
- MUSCULAR ENDURANCE
(wytrzymałość mięśniowa)
- MUSCULAR STRENGHT (siła
mięśniowa)
- CARDIO – RESPIRATORY
(przygotowanie cardio respiratoryjne)
- BODY COMPOSITION (jakość ciała,
proporcje)
Krótko i na temat - Jedynym atrybutem Fitness Atlety nie powinna być
wyłącznie atrakcyjna sylwetka, powinien on być w miarę silny gibki i oczywiście
wytrzymały.
To właśnie tych 5 komponentów (a nie tylko
pojedyncze umiejętności nabyte na kursach) sprawi, że będziesz dobrym fitness instruktorem
lub fitness atletą...
Każdy z elementów owej „piątki” daje określone
korzyści. Zaliczymy do nich:
- GIBKOŚĆ: stawy poruszają
się swobodnie (wykorzystują pełny diapazon ruchu), zmniejsza się ryzyko
kontuzji, następuje szybsza regeneracja po treningu.
- WYTRZYMAŁOŚĆ
MIĘŚNIOWA: możliwość wykonywania aktywności fizycznej przez dłuższy
czas bez zmęczenia, następuje szybsza regeneracja po treningu.
- SIŁA MIĘŚNIOWA: możliwość pracy
z dużymi ciężarami, wzmacnianie systemu kostnego oraz kształtowanie i
wzmacnianie gorsetu mięśniowego (muskułów).
- PRZYGOTOWANIE
CARDIO: cardio aktywności zmniejsza ryzyko chorób sercowo
naczyniowych.
- SYLWETKA: proporcjonalna i
atrakcyjna sylwetka zawsze są w cenie, lepszy metabolizm.
Nie będę dokładnie opisywał wszystkich
komponentów wytrzymałości. Skupię się na tych, które dla mnie są najważniejsze.
A może i nie tylko dla mnie – Kto to wie ? Pamiętajcie o jednym - Czym bardziej
wytrzymały jest człowiek, tym dłużej może kontynuować aktywność fizyczną bez
uczucia zmęczenia oraz bez popełniania błędów w technice wykonywanego
ćwiczenia.
Dzięki obecnej wiedzy możemy precyzyjnie
określić, jaki rodzaj możliwości siłowych będzie celem treningu, a
używanie ogólnego pojęcia trening siłowy, jest nieprecyzyjne.
W tym celu sprecyzowano następujące definicje
wymienionych cech:
- siła mięśniowa / zdolność do
pokonania jak największego oporu zewnętrznego, lub przeciwdziałanie
temu oporowi w warunkach treningowych za pomocą ćwiczeń testowych
(np. wyciskanie sztangi leżąc).
- moc / zdolność do pokonania
oporu zewnętrznego z możliwie największą prędkością ruchu. Aby
osiągnąć pożądany efekt treningowy, należy zastosować odpowiednia
wartość procentową ciężaru maksymalnego (CM):
- I strefa małego oporu
zewnętrznego / mocy szybkościowej / moc rozwijana przy małej wartości
siły i dużej prędkości / zakres CM do 50%.
- II strefa średniego oporu
zewnętrznego / mocy maksymalnej / moc rozwijana przy optymalnych
wartościach siły i prędkości / zakres 50-70% CM uzyskuje się
najwyższą moc.
- III strefa dużego oporu
zewnętrznego / moc siłowa / moc rozwijana przy dużych wartościach
siły i małej prędkości / zakres powyżej 70% CM. Moc zmniejsza się
wraz ze wzrostem obciążenia.
- wytrzymałość siłowa - zdolność
do rozwijania określonego poziomu siły, możliwie najwyższego, w jak
najdłuższym czasie jego trwania, ze zbliżona intensywnością.
- lokalna wytrzymałość siłowa -
zdolność do rozwijania jak największego lub określonego poziomu siły,
w jak najdłuższym czasie, przez określona grupę mięśniową.
- masa mięśniowa – w praktyce
sportowej jest to obwód podany w cm2 danej grupy mięśniowej np. obwód
uda, ramienia, w pełnym napięciu mięśni. Celem zwiększenia masy
mięśniowej przez sportowców jest podniesienie poziomu siły i mocy
oraz poprawa wyglądu sportowca, np. kulturystyka.
Wytrzymałość i jej
rodzaje
W
skład wytrzymałości oprócz wydolności wchodzą
także predyspozycje osobowościowo – psychiczne. Zalicza się do nich przede
wszystkim siłę woli, poziom motywacji oraz tolerancję na zmęczenia.
Rodzaje wytrzymałości:
Występuje wiele różnych
podziałów wytrzymałości. Wynika to z tego,
iż wytrzymałość podczas jakiejkolwiek aktywności fizycznej możemy
przejawiać w różny sposób. Do podstawowych klasyfikacji zalicza się
podział ze względu na:
rodzaj
zachodzących przemian energetycznych:
- wytrzymałość tlenowa
- wytrzymałość beztlenowa
- wytrzymałość tlenowo – beztlenowa
rodzaj
pracy mięśniowej:
- wytrzymałość statyczną
- wytrzymałość dynamiczną
- wytrzymałość globalną
- wytrzymałość lokalną
wykorzystane
podczas wysiłku fizycznego inne zdolności motoryczne:
- wytrzymałość siłową
- wytrzymałość szybkościową
- wytrzymałość skocznościową
czas
trwania wysiłku fizycznego:
- wytrzymałość sprinterską (do 15s)
- wytrzymałość szybkościową (15s do 50s)
- wytrzymałość krótkiego czasu (50s do 120s)
- wytrzymałość średniego czasu (2min do 10min)
- wytrzymałość długiego czasu (10min do 60min)
- wytrzymałość maratońską (powyżej 60min)
Jednak najczęściej stosowaną w sporcie
wyczynowym klasyfikacją wytrzymałości jest podział na:
wytrzymałość
ogólną / umiejętność
kontynuowania przez długi czas dowolnego wysiłku fizycznego wykorzystującego
wiele grup mięśniowych
wytrzymałość
ukierunkowaną / zdolność
cechująca się stopniowym przystosowywaniem organizmu do wykonywania konkretnych
wysiłków fizycznych. Można do niej zaliczyć na przykład: wytrzymałość biegową,
pływacką oraz rzutową.
wytrzymałość
specjalną / umiejętność
wykonywania konkretnego dla danej dyscypliny sportu wysiłku fizycznego.
Wytrzymałość stanowi podstawową zdolność
motoryczną ludzkiego organizmu. Wysoki
poziom wytrzymałości gwarantuje nam prawidłowe funkcjonowanie układów
krwionośnego oraz oddechowego. Warto również zwrócić uwagę na fakt,
iż wytrzymałość nie zależy tylko i wyłącznie od prawidłowego
funkcjonowania układów ludzkiego organizmu. Na jej poziom znaczny wpływ ma
osobowość oraz cechy psychiczne. Bardzo istotne jest, aby pamiętać,
iż wytrzymałość, tak jak pozostałe zdolności motoryczne człowieka,
niećwiczona obniża swój poziom. Stąd też niezwykle ważne jest by ćwiczyć ją systematycznie.
Wytrzymałość - Cardio Respiratoryjna -
Zdolność serca, naczyń krwionośnych, krwi, układu oddechowego do transportu
tlenu do mięśni i podejmowania należytej aktywności fizycznej.
WYTRZYMAŁOŚĆ a WŁÓKNA MIĘŚNIOWE...
Związek ? Powiązania ?
Zależność ?
Większą wytrzymałość mięśniową posiadają
wolnokurczliwe włókna mięśniowe (czerwone dominują nad białymi). Włókna
czerwone (wolnokurczliwe) przeznaczone są do pracy w ćwiczeniach aerobowych.
Natomiast włókna białe (szybkokurczliwe) odpowiadają za szybkość i siłę w
czasie wykonywania ćwiczeń anaerobowych.
Włókna
szybkokurczliwe (białe) -odpowiedzialne są za
wykonywanie szybkiej, dynamicznej pracy mięśni takiej jak na
przykład sprinty, dynamiczne wymachy czy rwania oraz uderzenia w sportach
walki. Włókna te są w stanie wykonywać szybkie skurcze i generować szybkość
podczas poruszania daną grupą mięśniową, jednak są stosunkowo mało odporne na
zmęczenie i szybko ulegają wyczerpaniu.
Włókna
wolnokurczliwe (czerwone) - odpowiedzialne są za wykonywanie
ciężkiej, jednak wolniejszej, jednostajnej pracy mięśni. Ten typ włókien
aktywowany jest przy różnego rodzaju sportach wytrzymałościowych, takich jak
bieganie długodystansowe i typowo siłowych, takich jak statyczne podnoszenie
ciężarów. Włókna te są znacznie bardziej odporne na zmęczenie niż włókna
szybkokurczliwe.
Teraz skupię się na
wybranych rodzajach wytrzymałości.
Zazwyczaj jeśli trenerzy fitness mówią o
wytrzymałości mięśniowej to głównie używają schematów opierających się na
ilości powtórzeń w ćwiczeniu. Ilość ta waha się od 12 do 25 powtórzeń w serii.
To nie jest do końca prawidłowe podejście do tematu. A oto dlaczego...
Najpierw trzeba zdefiniować jaką dyscyplinę
sportu adept będzie uprawiał i dopiero wówczas należy dobrać odpowiedni rodzaj
wytrzymałości.
Generalnie może to tak
wyglądać.
WYTRZYMAŁOŚĆ MIĘŚNIOWA
SPRINTERSKA
Przyjaźnią się z nią sportowcy u których
intensywność treningu składa się z odcinków aktywności fizycznej wykonywanej w
dostatecznie krótkim czasie (poniżej 30 sekund). Przykład: Sprinter biegnący na
100 metrów
w czasie 10-12 sekund wykonuje od 48 do 54 bardzo mocnych kroków i jego
efektywny finisz zależy od ostatnich 15-20 metrów.
- baseball
- sprint
- pływanie na 50 m
- sztuki walki
- tenis
Sportowcy ci mają do czynienia z mocnymi dynamicznymi
ruchami (powtarzającymi się po sobie, często praktycznie bez oddechu).
Aby mogli podtrzymywać ciągle ten sam poziom energii którą wykorzystują
podczas nieustającej intensywności, muszą posiadać określony poziom
wytrzymałości sprinterskiej.
Trening wytrzymałości
sprinterskiej powinien charakteryzować się następującymi parametrami:
- obciążenie: 50-70% od 1CM
(jedno powtórzenie z maksymalnym ciężarem).
- czas odpoczynku pomiędzy
seriami: 5-7 minut.
- ilość ćwiczeń: 3-4
- ilość powtórzeń: 15-30
- ilość serii w ćwiczeniu: 3-4
- czas odpoczynku: 5-7 minut
- tempo wykonywania ćwiczeń:
wysokie (szybko)
- ilość treningów w tygodniu: 2-3
- czas trwania etapu: 3-5 tygodni
- format treningu / obwodowy /
najpierw wykonujemy jedną serię pierwszego ćwiczenia, następnie jedną serie
drugiego ćwiczenia itd.
WYTRZYMAŁOŚĆ MIĘŚNIOWA
KRÓTKIEGO CZASU
Przyjaźnią się z nią sportowcy u których
intensywność treningu składa się z odcinków aktywności fizycznej trwającej od
30/50 sekund do 2 minut.
- biegacze na 800 m
- wszystkie dyscypliny sportowe
wymagające przyśpieszeń (piłka nożna, hokej...itp)
Wytrzymałość mięśniowa trwająca przez krótki
czas jest bardzo ważnym parametrem.
Trening wytrzymałości
krótkiego czasu powinien
charakteryzować się następującymi parametrami:
- obciążenie: 40-60% od 1CM
(jedno powtórzenie z maksymalnym ciężarem).
- ilość ćwiczeń: 4-8
- czas na wykonanie jednego
ćwiczenia: 40-60 sekund
- ilość obwodów na jednej sesji
treningowej: 2-4
- czas odpoczynku pomiędzy
seriami: 60-80 sekund
- czas odpoczynku pomiędzy
obwodami: 2-3 minuty
- tempo wykonywania ćwiczeń:
średnio - szybkie
- ilość treningów w tygodniu: 2-3
- czas trwania etapu: 4-8 tygodni
- format treningu / obwodowy /
najpierw wykonujemy jedną serię pierwszego ćwiczenia, następnie jedną
serie drugiego ćwiczenia itd.
WYTRZYMAŁOŚĆ MIĘŚNIOWA
ŚREDNIEGO I DŁUGIEGO CZASU PRACY
Przyjaźnią się z nią sportowcy u których
intensywność składa się z ciągłej i nieprzerwanej aktywności fizycznej
trwającej w przedziale 2-10 minut (średni czas pracy) oraz trwającej w
przedziale 10-60 minut (długi czas pracy).
- wioślarstwo
- triathlon
- kolarstwo
Trening wytrzymałości
średniego i długiego czasu powinien charakteryzować się następującymi
parametrami:
- obciążenie: 30-40% od 1CM
(jedno powtórzenie z maksymalnym ciężarem).
- ilość ćwiczeń: 4-6
- czas na wykonanie jednego
ćwiczenia: różny
- ilość obwodów na jednej sesji
treningowej: 2-4
- czas odpoczynku pomiędzy
seriami: różny
- czas odpoczynku pomiędzy
obwodami: 2-3 minuty
- tempo wykonywania ćwiczeń:
średnie
- ilość treningów w tygodniu: 2-3
- czas trwania etapu: 4-8 tygodni
- format treningu / obwodowy /
najpierw wykonujemy jedną serię pierwszego ćwiczenia, następnie jedną
serie drugiego ćwiczenia itd.
WYTRZYMAŁOŚĆ CARDIO
RESPIRATORYJNA
Pod tą mądrą nazwą kryje się (przypomnę,
ponieważ to bardzo ważne) - zdolność serca, naczyń krwionośnych, krwi, układu
oddechowego do transportu tlenu do mięśni i podejmowania należytej aktywności
fizycznej.
WCR – to najważniejszy
fitness komponent odpowiadający za sercowo naczyniowe zdrowie atlety. Odpowiada
za jego długowieczność w sporcie jak i w całym życiu. Mało kto wie, że przyrost
masy mięśniowej prowadzi bezpośrednio do wzmocnienia naszych szlaków
transportowania krwi, czyli – żył. Systemy naczyniowe rozrastają się i
wzmacniają jednocześnie. Czym większa masa mięśniowa (duży jej procent) atlety,
tym bardziej złożona jej struktura. Bez rozwiniętego Układu Sercowo
Naczyniowego i efektywnej pracy serca, nie ma szans na progres siłowy. Nie ma
szans na zwiększenie intensywności treningu i wytrzymałości.
Mało tego, jeśli nie będziemy udzielać
należytej uwagi treningowi cardio to możemy doprowadzić do tego, że prędzej czy
później „zadusimy” się swoją wagą (masą mięśniową). Dokładniej - organizm nie
będzie w stanie nadal efektywnie się obsługiwać.
Musicie wiedzieć, że serce to bardzo ważny mięsień.
Dlatego układajcie tak programy treningowe, aby o nim nie zapominać. Serce jak
każdy inny mięsień, będzie adaptować się do wysiłku i wzmacniać.
Uwaga !!! Całe mnóstwo trenerów powie wam tak: ”...trening
cardio jest jednym z najbardziej skutecznych treningów spalających tkankę
tłuszczową....". Jak już wiecie, cardio nie jest dla spalania tkanki
tłuszczowej. Owszem, bardzo WSPIERA ten proces, ale nie SPALA tłuszczyku. Spala
ciało a nie ćwiczenie...
CARDIO RESPIRATORYJNA wytrzymałość,
rekomendacje treningowe (zarys):
- trening trwa odpowiednio długo,
praktycznie w jednostajnym tempie. Czas pracy powyżej 35 minut.
Praca z jednym ćwiczeniem (bieg, jazda na rowerze...itp).
- trening polegający na
zmieniającej się intensywności / zmieniającym się tempie. Ćwiczenia cardio
wykonywane w określonych przedziałach czasu – mogą być wykonywane różne
ćwiczenia – nie boimy się interwałów – wykorzystujemy urządzenia i
maszyny.
W przypadku treningu cardio duże znaczenia ma
nasz wasz wiek i waga. Czym człowiek młodszy i lżejszy tym cardio aktywność
może być bardziej intensywna.
Poniższa informacja pomoże wam w zależności od
potrzeb, w określeniu docelowej intensywności trwania jednej sesji
treningowej.
- Intensywność: MAKSYMALNA
- Tętno (puls): od 90 do 100 %
tętna maksymalnego od 171 do 190 uderzeń serca na minutę.
- Czas trwania: poniżej 5 min.
- Plusy, odczucia, rekomendacje:
1. rozwija maksymalną szybkość sprinterską / 2. bardzo duże zmęczenie
mięśni, ciężki nierówny oddech / 3. dla doświadczonych i mocno
przygotowanych sportowców.
- Intensywność: CIĘŻKA
- Tętno (puls): od 80 do 90 %
tętna maksymalnego od 152 do 170 uderzeń serca na minutę.
- Czas trwania: od 2 do 10 min.
- Plusy, odczucia, rekomendacje:
1. podnosi się poziom wytrzymałości anaerobowej 2. duże zmęczenie
mięśni, mocno utrudniony oddech 3. dla doświadczonych sportowców.
- Intensywność: ŚREDNIA
- Tętno (puls): od 70 do 80 %
tętna maksymalnego od 133 do 151 uderzeń serca na minutę.
- Czas trwania: od 10 do 40 min.
- Plusy, odczucia, rekomendacje:
1. podnosi się poziom wytrzymałości aerobowej 2. średnie zmęczenie
mięśni, średni oddech, średnia potliwość 3. dla każdego kto
standardowo trenuje (średnie przygotowanie).
- Intensywność: LEKKA
- Tętno (puls): od 60 do 70 %
tętna maksymalnego od 114 do 132 uderzeń serca na minutę.
- Czas trwania: od 40 do 80 min.
- Plusy, odczucia, rekomendacje:
1. utrwala się ogólna wytrzymałość, wspomaga regenerację 2. małe
zmęczenie mięśni, lekki oddech, mała potliwość 3. dla każdego kto
systematycznie trenuje.
- Intensywność: BARDZO LEKKA
- Tętno (puls): od 50 do 60
% tętna maksymalnego od 104 do 113 uderzeń serca na minutę.
- Czas trwania: od 20 do 40 min.
- Plusy, odczucia, rekomendacje:
1. działa pro zdrowotnie, "podkręca" metabolizm 2. lekki
oddech, leciutkie zmęczenie mięśni, pomaga w regeneracji 3. praktycznie
dla każdego.
W ten sposób pokrótce zapoznaliście się z
niektórymi kategoriami wytrzymałości i strategicznymi schematami treningu
każdej z poszczególnych kategorii. Teraz czas, aby przejść ku praktycznej
stronie medalu, a mianowicie...
Uwaga !!! Przykłady
treningów na poszczególne rodzaje wytrzymałości umieszczę w ODSŁONIE II
(następny artykuł).
A teraz TESTY WYTRZYMAŁOŚCIOWE
!
TEST NA SZYBKOŚĆ
SPRINT NA 60 METRÓW
- powyżej 8 sek. / 3 punkty
- 8 sekund / 4 punkty
- 7 sekund / 5 punktów
- poniżej 7 sek. / 6 punktów
- ocena: czym więcej punktów, tym
lepiej.
SZYBKI 12 MINUTOWY
CHÓD na bieżni
- wysoki ˃ 2,4 km
- średni od 1,6 do 2,4 km
- niski ˂ 1,6 km
- ocena: czym dłuższy dystans,
tym lepiej.
TEST NA SIŁĘ
PRZYSIADY ZE SZTANGĄ
NA BARKACH
- 150% ciężaru własnego ciała od
2 do 3 razy / 4 punkty
- 180% ciężaru własnego ciała od
2 do 3 razy / 5 punktów
- 200% ciężaru własnego ciała od
1 do 2 razy / 6 punktów
- ocena: czym więcej punktów, tym
lepiej.
MARTWY CIĄG ZE SZTANGĄ
- 160% ciężaru własnego ciała od
2 do 3 razy / 4 punkty
- 190% ciężaru własnego ciała od
2 do 3 razy / 5 punktów
- 210% ciężaru własnego ciała od
1 do 2 razy / 6 punktów
- ocena: czym więcej punktów, tym
lepiej.
PODCIĄGNIE NA DRĄŻKU,
PODCHWYTEM
- poniżej 12 razy 3 punkty
- od 15 do 20 razy 4 punktów
- od 20 d0 30 razy 5 punktów
- ocena: czym więcej punktów, tym
lepiej.
TEST NA WYTRZYMAŁOŚĆ
POMPKI
- wysoki ˃ 3 minuty
- średni od 1 do 3 mint
- niski ˂ 1 minuty
- ocena: czym dłuższy czas, tym
lepiej.
PRZYSIADY, CIĘŻAR
WŁASNEGO CIAŁA
- wysoki ˃ 41
- średni od 28 do 35
- niski ˂ 17
- ocena: czym więcej razy, tym
lepiej.
Powyższe sprowadza się do wykonywania pompek
klasycznych na podłodze (dla kobiet z kolan) oraz przysiadów do odmowy pracy
mięśni (wszystko bez odpoczynku w trybie ciągłym).
Oczywiście do powyższych testów należy podejść
z pewnym dystansem (ale, zawsze jest to jakiś punkt odniesienia). Aha...I
połączyłem wytrzymałość średniego i długiego czasu, po prostu ja tak trenuję i
wsio.
Z następnego artykułu dowiecie się między
innymi o tym...
Kto jest bardziej
wytrzymały...Mężczyźni czy Kobiety ?
Pozdrawiam,
Piotr
P.S Podczas pisania
artykułu korzystałem z doświadczeń własnych, z obserwacji oraz z materiałów
dostępnych w internecie.